CH
Szwajcaria
Szwajcaria może uznać osobę fizyczną za podlegającą osobistemu obowiązkowi podatkowemu ze względu na szwajcarskie miejsce zamieszkania dla celów podatkowych albo odpowiednio długi pobyt. Kryterium pobytu może zostać spełnione po 30 dniach, jeżeli dana osoba wykonuje działalność zarobkową, lub po 90 dniach, jeżeli jej nie wykonuje. Prawo federalne przewiduje również szczególny wyjątek dotyczący niektórych pobytów związanych z nauką i leczeniem oraz zasadę dotyczącą określonych szwajcarskich urzędników publicznych za granicą.
Informacyjny przegląd krajowych zasad dotyczących rezydencji podatkowej i pobytu.
Rezydencja podatkowa
Art. 3 federalnej ustawy o federalnym podatku bezpośrednim (Bundesgesetz über die direkte Bundessteuer, DBG) określa federalne podstawy rezydencji podatkowej.
Szwajcaria pobiera podatek bezpośredni zarówno na szczeblu federalnym, jak i kantonalnym. DBG reguluje podatek federalny. Federalna ustawa o harmonizacji podatków bezpośrednich kantonów i gmin (Steuerharmonisierungsgesetz, StHG) ustanawia wspólne ramy, które kantony wdrażają we własnych przepisach. Zwykłe testy miejsca zamieszkania i pobytu są zasadniczo zharmonizowane, chociaż szczególna federalna zasada dotycząca urzędników publicznych za granicą nie została powtórzona jako ogólna podstawa kantonalna.
Są to szwajcarskie testy wynikające z prawa krajowego. Jeżeli inne państwo również uznaje daną osobę za rezydenta, należy następnie zbadać postanowienia dotyczące rezydencji we właściwej umowie podatkowej, aby ustalić rezydencję traktatową i podział praw do opodatkowania.
- Miejsce zamieszkania dla celów podatkowych (Steuerdomizil): osoba dorosła zasadniczo uzyskuje szwajcarskie miejsce zamieszkania dla celów podatkowych, mieszkając w Szwajcarii z zamiarem trwałego pozostania. Zamiar ten ustala się na podstawie obiektywnie obserwowalnych faktów, w tym miejsca zamieszkania, życia rodzinnego, pracy i innych trwałych powiązań. Sama rejestracja adresu lub deklaracja zamiaru nie są rozstrzygające. Art. 3 ust. 2 uznaje również miejsce zamieszkania ustalone na podstawie przepisów federalnych. Szczególnym przykładem jest osoba dorosła objęta całościową kuratelą, której miejsce zamieszkania dla celów prawnych znajduje się w siedzibie organu ochrony osób dorosłych, zgodnie z art. 26 szwajcarskiego kodeksu cywilnego (Zivilgesetzbuch, ZGB). Dla kryterium miejsca zamieszkania nie obowiązuje minimalna liczba dni obecności.
- Pobyt 30-dniowy przy wykonywaniu działalności zarobkowej: osoba przebywa w Szwajcarii przez co najmniej 30 dni, z uwzględnieniem możliwych czasowych przerw, i wykonuje tam działalność zarobkową (Erwerbstätigkeit). Oznacza to pracę za wynagrodzeniem, taką jak zatrudnienie, świadczenie usług zawodowych lub samodzielnie prowadzona działalność gospodarcza. Znaczenie ma miejsce faktycznego wykonywania pracy: praca ze Szwajcarii dla zagranicznego pracodawcy może spełniać to kryterium. Otrzymywanie emerytury, dywidend lub zwrotów z inwestycji samo w sobie nie stanowi wykonywania pracy. Podejmowanie decyzji inwestycyjnych dotyczących własnego prywatnego portfela jest zasadniczo prywatnym zarządzaniem majątkiem, niezależnie od miejsca przechowywania rachunku lub papierów wartościowych. Inaczej jest w przypadku zarządzania za wynagrodzeniem portfelami innych osób podczas fizycznego pobytu w Szwajcarii: usługa jest wtedy wykonywana w Szwajcarii, nawet jeżeli klienci i aktywa znajdują się za granicą. Rozległy obrót papierami wartościowymi na własny rachunek może wyjątkowo zostać zakwalifikowany jako zawodowa działalność maklerska, zależnie od okoliczności.
- Pobyt 90-dniowy bez działalności zarobkowej: osoba przebywa w Szwajcarii przez co najmniej 90 dni bez wykonywania działalności zarobkowej w trakcie danego pobytu, również z uwzględnieniem czasowych przerw. Rozróżnienie dotyczy rodzaju aktywności danej osoby, a nie tego, czy w ogóle uzyskuje ona dochody: osoba utrzymująca się z dochodów pasywnych może podlegać temu testowi.
- Wyjątek dotyczący nauki lub opieki instytucjonalnej: osoba mająca miejsce zamieszkania za granicą nie uzyskuje szwajcarskiego miejsca zamieszkania dla celów podatkowych ani kwalifikującego pobytu wyłącznie z tego powodu, że przyjechała do Szwajcarii w celu uczęszczania do placówki edukacyjnej lub korzystania z opieki w placówce medycznej. Wyjątek jest związany z tymi konkretnymi okolicznościami. Leczenie ambulatoryjne podczas zamieszkiwania w prywatnym mieszkaniu nie zostało uznane za opiekę instytucjonalną w wyroku Federalnego Sądu Najwyższego 2C_186/2020. Szczególnie silne powiązania ze Szwajcarią mogą również wymagać odrębnej analizy miejsca zamieszkania.
- Szwajcarska służba publiczna za granicą: zgodnie z art. 3 ust. 5 osoba mieszkająca za granicą, która jest tam całkowicie lub częściowo zwolniona z podatku dochodowego w związku z pracą dla Konfederacji lub innego szwajcarskiego podmiotu prawa publicznego, może nadal podlegać osobistemu obowiązkowi podatkowemu w zakresie federalnego podatku na szczególnych warunkach ustawowych. Zasada obejmuje również określonych członków rodziny. Nie wymaga ona obecności w Szwajcarii przez określoną liczbę dni. Art. 6 ust. 4 ogranicza odpowiedni zakres federalnego opodatkowania. Ustawa o harmonizacji podatków kantonalnych nie powtarza w prosty sposób tej federalnej podstawy.
Liczenie dni pobytu
- Miejsce zamieszkania dla celów podatkowych: nie obowiązuje próg liczby dni. Istotne jest ustalenie, kiedy faktyczne szwajcarskie miejsce zamieszkania powstaje lub ustaje. Pobyt w Szwajcarii krótszy niż 30 dni nie chroni osoby, która faktycznie ustanowiła tam szwajcarskie miejsce zamieszkania dla celów podatkowych.
- Pobyt 30-dniowy przy wykonywaniu działalności zarobkowej: należy liczyć rzeczywiste dni pobytu w Szwajcarii w ramach kwalifikującego się pobytu, który może obejmować jeden okres lub niewielką liczbę powiązanych okresów. Dni spędzone za granicą pomiędzy wizytami nie wliczają się do 30 dni, a odrębne wizyty nie są automatycznie sumowane tylko dlatego, że przypadają na ten sam rok. Krótki wyjazd może być uznany za czasową przerwę, jeżeli ogólne okoliczności wskazują, że pobyt w Szwajcarii był kontynuowany. Wyjazd kończący pobyt wymaga rozpoczęcia nowego okresu po powrocie. Art. 3 nie określa sposobu traktowania części dnia wjazdu lub wyjazdu. Wobec braku potwierdzonej ogólnej federalnej zasady liczenia dni ostrożna metoda robocza polega na uwzględnianiu obu dni granicznych i przechowywaniu dokumentów podróży.
- Pobyt 90-dniowy bez działalności zarobkowej: stosuje się to samo rozróżnienie między obecnością w Szwajcarii, czasową przerwą i odrębnymi wizytami, z zastosowaniem progu 90 dni. Krótka nieobecność może zachować związek pomiędzy okresami. Dni spędzone za granicą nie zwiększają same w sobie sumy 90 dni. Części dni przyjazdu i wyjazdu należy traktować ostrożnie w taki sam sposób jak przy teście 30 dni.
- Wyjątek dotyczący nauki lub opieki instytucjonalnej: dni objęte szczególnym wyjątkiem nie są automatycznie wliczane do minimum 30 lub 90 dni. W wyroku 2C_186/2020 dni leczenia stacjonarnego nie zwiększały progu 90 dni, chociaż pobyt po obu stronach tego okresu pozostał powiązany.
- Szwajcarska służba publiczna za granicą: dla tej szczególnej federalnej podstawy nie stosuje się liczenia dni fizycznej obecności.
Skutki podatkowe
Zgodnie z art. 8 DBG osobisty obowiązek podatkowy rozpoczyna się w chwili powstania szwajcarskiego miejsca zamieszkania dla celów podatkowych lub kwalifikującego pobytu i kończy się, gdy ustaje odpowiedni związek ze Szwajcarią. Wyrok Federalnego Sądu Najwyższego 2C_186/2020 potwierdza, że po osiągnięciu progu kwalifikującego pobytu obowiązek podatkowy obejmuje okres od pierwszego dnia powiązanego pobytu, a nie dopiero od trzydziestego lub dziewięćdziesiątego dnia. Czasowa nieobecność w ramach takiego pobytu może być objęta obowiązkiem podatkowym, mimo że dni spędzone za granicą nie przyczyniły się do osiągnięcia progu.
W przypadku obowiązku podatkowego obejmującego tylko część roku podatkowego art. 40 ust. 3 DBG przewiduje opodatkowanie dochodów za ten okres. Dochody regularne są przeliczane na podstawę roczną przy ustalaniu stawki, natomiast dochody nieregularne podlegają odmiennym zasadom ustawowym. Przeprowadzka pomiędzy kantonami podlega odrębnym przepisom, w tym art. 4b StHG.
Zwykły osobisty obowiązek podatkowy zasadniczo obejmuje dochody osiągane na całym świecie na potrzeby federalnego podatku bezpośredniego, a na szczeblu kantonalnym i gminnym również majątek. Wewnętrzne zasady alokacji oraz właściwa umowa podatkowa mogą ograniczać szwajcarskie opodatkowanie określonych zagranicznych składników. Nierezydent może również podlegać ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu od określonych dochodów lub aktywów ze źródeł szwajcarskich, nawet bez ustanowienia szwajcarskiego miejsca zamieszkania dla celów podatkowych lub kwalifikującego pobytu. Praca w Szwajcarii przez mniej niż 30 dni nie musi więc oznaczać braku podatku. Kwestia ograniczonego opodatkowania jest odrębna od rezydencji.
Opodatkowanie według wydatków na podstawie art. 14 DBG to szczególny sposób obliczania podstawy opodatkowania dla kwalifikujących się cudzoziemców, a nie kolejna droga uzyskania rezydencji podatkowej. Warunki obejmują ustanowienie szwajcarskiego miejsca zamieszkania dla celów podatkowych po raz pierwszy lub powrót po co najmniej dziesięciu latach za granicą, niewykonywanie działalności zarobkowej w Szwajcarii oraz dostępność tego systemu w danym kantonie. Indeksowana minimalna federalna podstawa opodatkowania na 2026 r. wynosi 435 000 franków szwajcarskich (CHF), obok innych ustawowych minimów i obliczeń kontrolnych. Kantony Zurych, Szafuza, Appenzell Ausserrhoden, Bazylea-Okręg i Bazylea-Miasto zniosły system kantonalny.
Migracja / pobyt
Obywatele Unii Europejskiej (UE) i Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) korzystają z ram swobodnego przepływu osób między Szwajcarią a UE. W przypadku zatrudnienia trwającego nie dłużej niż trzy miesiące w roku kalendarzowym zezwolenie na pobyt zasadniczo nie jest wymagane, jednak pracę należy zgłosić zgodnie z właściwą procedurą. Obywatel UE/EFTA podejmujący zatrudnienie na okres dłuższy niż trzy miesiące rejestruje się w gminie w ciągu 14 dni od przyjazdu i przed rozpoczęciem pracy oraz składa wniosek o zezwolenie.
Zezwolenie typu L zasadniczo obejmuje zatrudnienie krótsze niż rok. Zezwolenie typu B dotyczy zatrudnienia trwającego co najmniej rok lub zawartego na czas nieokreślony.
Obywatel UE/EFTA, który zamierza mieszkać w Szwajcarii bez wykonywania pracy, w tym osoba utrzymująca się z własnych środków, musi się zarejestrować i złożyć wniosek o odpowiednie zezwolenie. Wymagane są wystarczające środki finansowe oraz odpowiednie ubezpieczenie zdrowotne i od następstw nieszczęśliwych wypadków. Wobec obywateli spoza UE/EFTA stosuje się odmienne zasady przyjmowania.
Te terminy imigracyjne są odrębne od podatkowych testów 30 i 90 dni. Zezwolenie i rejestracja gminna mogą stanowić dowód okoliczności dotyczących danej osoby, ale nie rozstrzygają o dacie powstania szwajcarskiego miejsca zamieszkania dla celów podatkowych ani kwalifikującego pobytu. Właściwa kantonalna administracja podatkowa zwykle wydaje certyfikat rezydencji podatkowej (Ansässigkeitsbescheinigung) po ocenie sytuacji podatkowej.
Potwierdzenie adresu wydane przez gminę nie jest równoważne takiemu certyfikatowi, a roszczenie wynikające z umowy podatkowej musi spełniać warunki konkretnej umowy.
Materiały referencyjne
- Federalna ustawa o federalnym podatku bezpośrednim (Bundesgesetz über die direkte Bundessteuer, DBG): art. 3, 5, 6, 8, 14 i 40 regulują osobisty i ograniczony obowiązek podatkowy, moment jego rozpoczęcia, opodatkowanie według wydatków i rozliczenie za część roku.
- Federalna ustawa o harmonizacji podatków bezpośrednich kantonów i gmin (Bundesgesetz über die Harmonisierung der direkten Steuern der Kantone und Gemeinden, StHG): kantonalne ramy opodatkowania osób fizycznych oraz odrębna zasada dotycząca przeprowadzek między kantonami.
- Szwajcarski kodeks cywilny (Zivilgesetzbuch, ZGB): art. 23–24 dotyczące cywilnego miejsca zamieszkania oraz art. 26 dotyczący miejsca zamieszkania osoby dorosłej objętej całościową kuratelą.
- Federalny Sąd Najwyższy, wyrok 2C_186/2020 z 28 grudnia 2020 r.: powiązane pobyty, czasowe nieobecności, opieka instytucjonalna i retrospektywne rozpoczęcie obowiązku podatkowego.
- Federalny Sąd Najwyższy, BGE 137 II 246: wytyczne dotyczące miejsca fizycznego wykonywania pracy i szwajcarskiego pracodawcy w odrębnym kontekście ograniczonego obowiązku podatkowego.
- Szwajcarska Federalna Administracja Podatkowa, okólnik nr 215: indeksowane kwoty federalne na 2026 r.
- Federalny Departament Finansów, „Besteuerung nach dem Aufwand”: oficjalny przegląd opodatkowania według wydatków i dostępności systemu w kantonach.
- Szwajcarska Federalna Administracja Podatkowa, okólnik nr 36, „Gewerbsmässiger Wertschriftenhandel”: kryteria odróżniające prywatne inwestowanie od zawodowego obrotu papierami wartościowymi.
- Państwowy Sekretariat ds. Migracji, „FAQ – Free Movement of Persons”: rejestracja, praca i warunki pobytu obywateli UE/EFTA.