IT

Włochy

Włochy są państwem członkowskim UE, którego zasady rezydencji podatkowej zostały zreformowane od 2024 r. i opierają się na miejscu zamieszkania, domicile, fizycznej obecności oraz wzruszalnym domniemaniu wynikającym z rejestracji w rejestrze ludności (Anagrafe). Pobyt imigracyjny jest odrębną procedurą.

Informacyjny przegląd krajowych zasad dotyczących rezydencji podatkowej i pobytu.

Rezydencja podatkowa

Zgodnie z art. 2 włoskiego kodeksu podatku dochodowego (TUIR), zmienionym dekretem legislacyjnym nr 209/2023 ze skutkiem od 1 stycznia 2024 r., osoba fizyczna jest uznawana za rezydenta podatkowego we Włoszech, jeżeli przez większą część okresu podatkowego — 183 dni w zwykłym roku albo 184 dni w roku przestępnym — spełnia którekolwiek z właściwych kryteriów. Kryteria są alternatywne, dlatego spełnienie choćby jednego z nich wystarcza do ustanowienia włoskiej rezydencji podatkowej.

Włoska rezydencja podatkowa na podstawie prawa krajowego może zatem powstać, jeżeli którekolwiek z czterech alternatywnych kryteriów jest spełnione przez 183 dni lub więcej w zwykłym roku albo przez 184 dni lub więcej w roku przestępnym.

  • Miejsce zamieszkania (residenza): zgodnie z włoskim prawem cywilnym residenza oznacza zwykłe i dobrowolne miejsce zamieszkania danej osoby w określonej miejscowości. Obejmuje element obiektywny — faktyczne i wystarczająco trwałe zamieszkiwanie w danym miejscu — oraz element subiektywny, czyli zamiar stałego zamieszkania, odzwierciedlony w sposobie życia oraz zwykłych relacjach społecznych, rodzinnych i osobistych danej osoby.
  • Domicile (domicilio): na potrzeby włoskiego podatku dochodowego domicile oznacza miejsce, w którym koncentrują się przede wszystkim relacje osobiste i rodzinne danej osoby. Reforma z 2024 r. zastąpiła wcześniejsze odwołanie do prawa cywilnego szczególną definicją podatkową, nadając większą wagę relacjom osobistym i rodzinnym niż wyłącznie powiązaniom gospodarczym. Istotne czynniki mogą obejmować trwałe relacje osobiste i społeczne oraz zachowania wskazujące na zamiar utrzymywania bliskiego związku z Włochami. Ocena ma charakter faktyczny i jest dokonywana indywidualnie dla każdej sprawy.
  • Fizyczna obecność: fizyczna obecność we Włoszech stanowi samodzielne kryterium. Wystarczy, że dana osoba przebywa fizycznie we Włoszech przez większą część okresu podatkowego: 183 dni w zwykłym roku albo 184 dni w roku przestępnym. Nie ma znaczenia powód pobytu i nie trzeba spełniać kryteriów dotyczących miejsca zamieszkania, domicile ani rejestracji w Anagrafe. Kryterium może zatem mieć zastosowanie do wakacji, nauki, odwiedzin rodziny lub znajomych, a także pracy we Włoszech.
  • Rejestracja w Anagrafe: rejestracja w rejestrze ludności (Anagrafe della popolazione residente) przez większą część okresu podatkowego — 183 dni w zwykłym roku albo 184 dni w roku przestępnym — tworzy wzruszalne domniemanie włoskiej rezydencji podatkowej. Osoba może obalić to domniemanie, przedstawiając obiektywnie weryfikowalne dowody, że przez większą część okresu podatkowego nie miała we Włoszech ani miejsca zamieszkania, ani domicile, a także nie przebywała tam fizycznie.

Liczenie dni pobytu

  • Miejsce zamieszkania (residenza): kryterium ocenia się w odniesieniu do większej części okresu podatkowego, jednak samo pojęcie miejsca zamieszkania ma charakter faktyczny i nie jest ustalane wyłącznie przez liczenie dni fizycznej obecności.
  • Domicile (domicilio): kryterium ocenia się w odniesieniu do większej części okresu podatkowego, przy czym zasadnicze pytanie dotyczy tego, czy relacje osobiste i rodzinne danej osoby koncentrują się przede wszystkim we Włoszech.
  • Fizyczna obecność: obecność fizyczną liczy się w okresie podatkowym, przy progu 183 dni w zwykłym roku albo 184 dni w roku przestępnym. Dni nie muszą następować po sobie i są sumowane. Ułamki dnia są wyraźnie uwzględniane. W związku z tym każdy pobyt fizyczny we Włoszech przez część dnia ma znaczenie. Zarówno dzień przyjazdu, jak i dzień wyjazdu są więc liczone, jeżeli dana osoba przebywa fizycznie we Włoszech w dowolnej części tych dni. Jednocześnie bardzo krótka obecność, która ma wyłącznie charakter tymczasowy lub okazjonalny, na przykład tranzyt w strefie lotniska podczas przesiadki, może nie być uznana za istotną fizyczną obecność na potrzeby tego kryterium.
  • Rejestracja w Anagrafe: ocenia się, czy rejestracja obejmuje większą część okresu podatkowego. Tworzy ona wzruszalne domniemanie, a nie regułę bez możliwości obalenia.

Skutki podatkowe

Włoski rok podatkowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Włoscy rezydenci podatkowi zasadniczo podlegają włoskiemu podatkowi dochodowemu od dochodów osiąganych na całym świecie, natomiast nierezydenci są zasadniczo opodatkowani od dochodów ze źródeł włoskich, z uwzględnieniem właściwych postanowień umów podatkowych. Włochy przewidują również szczególne systemy podatkowe dla niektórych osób przenoszących miejsce zamieszkania do Włoch, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów ustawowych.

Migracja / pobyt w UE

Obywatele UE/EOG i Szwajcarii mogą przebywać we Włoszech na podstawie właściwych zasad swobodnego przepływu osób i pobytu. Obywatele UE przebywający we Włoszech dłużej niż trzy miesiące zasadniczo podlegają odpowiednim wymogom rejestracyjnym w urzędzie właściwej gminy. Obywatele państw trzecich zasadniczo potrzebują odpowiedniej wizy lub zezwolenia na pobyt w przypadku dłuższych pobytów. Status pobytowy w prawie imigracyjnym sam w sobie nie przesądza o włoskiej rezydencji podatkowej.

Materiały referencyjne

  • Włoski kodeks podatku dochodowego (TUIR), art. 2 — ustawowe kryteria rezydencji podatkowej, w tym miejsce zamieszkania, domicile, fizyczna obecność i rejestracja w Anagrafe.
  • Dekret legislacyjny nr 209/2023 — reforma zasad rezydencji podatkowej osób fizycznych, obowiązująca od 1 stycznia 2024 r.
  • Włoska Agencja Skarbowa (Agenzia delle Entrate), okólnik nr 20/E z 4 listopada 2024 r. — szczegółowe wytyczne dotyczące zmienionych zasad rezydencji podatkowej.