Ελλάδα

Φορολογική κατοικία

Κατά το άρθρο 4 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013), πρόσωπο είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας αν πληροί οποιοδήποτε από τα εφαρμοστέα εσωτερικά κριτήρια. Η εγκύκλιος ΑΑΔΕ Ε.2064/2023 διευκρινίζει ότι τα κριτήρια ακολουθούν την ορολογία και το πλαίσιο του υποδείγματος του ΟΟΣΑ.

Η εσωτερική κατοικία μπορεί συνεπώς να προκύψει από οποιοδήποτε κριτήριο του άρθρου 4. Τα τέσσερα πρώτα είναι κριτήρια πραγματικής κατοικίας ή προσωπικών/οικονομικών δεσμών· ο κανόνας των 183 ημερών είναι χωριστό κριτήριο φυσικής παρουσίας.

• Μόνιμη κατοικία: κατοικία στην Ελλάδα διαθέσιμη συνεχώς και χρησιμοποιούμενη μόνιμα παρά ευκαιριακά. Το πρόσωπο πρέπει να τη διαθέτει ανά πάσα στιγμή. Κατοικία που εκμισθώνεται σε τρίτους δεν θεωρείται διαθέσιμη. Η μονιμότητα εξαρτάται από την οργάνωση της κατοικίας για διαρκή χρήση, όχι για διακοπές, επαγγελματικό ταξίδι ή σπουδές.
• Κύρια κατοικία: διακρίνει την κύρια κατοικία από δευτερεύουσα. Πρόσωπο μπορεί να είναι φορολογικός κάτοικος Ελλάδας αν η κύρια κατοικία του, όπου είναι πραγματικά εγκατεστημένο, βρίσκεται στην Ελλάδα, ακόμη και αν έχει μία ή περισσότερες δευτερεύουσες κατοικίες στο εξωτερικό. Μπορεί να πρόκειται για οικία, διαμέρισμα, ενοικιαζόμενη επιπλωμένη κάμαρα ή άλλη κατοικία, ιδιόκτητη, ενοικιαζόμενη ή παραχωρημένη.
• Συνήθης διαμονή: ο τόπος όπου το πρόσωπο είναι συστηματικά ή συνήθως παρόν. Δεν καθορίζεται από αριθμό ημερών. Η εκτίμηση αφορά τη συχνότητα, τη διάρκεια και την κανονικότητα των διαμονών στο πλαίσιο του καθιερωμένου τρόπου ζωής, όχι εξαιρετικές περιστάσεις. Λαμβάνονται υπόψη όλες οι σχετικές διαμονές στην Ελλάδα, ακόμη και σε διαφορετικούς τόπους και διαδοχικές ξενοδοχειακές διαμονές.
• Κέντρο ζωτικών συμφερόντων: το κέντρο των προσωπικών και οικονομικών σχέσεων. Οι προσωπικοί δεσμοί μπορούν να περιλαμβάνουν την οικογένεια, τις κοινωνικές σχέσεις, τους θεσμούς και τις πολιτιστικές δραστηριότητες. Οι οικονομικοί δεσμοί περιλαμβάνουν την επαγγελματική δραστηριότητα και τον τόπο διαχείρισης της περιουσίας. Οι παράγοντες πρέπει να εκτιμώνται συνολικά, κατά περίπτωση. Θέση σε ελληνική εταιρεία ή μεμονωμένη δραστηριότητα δεν αρκεί αν το πρόσωπο αποδεικνύει ότι η ζωή του είναι οργανωμένη διαρκώς στο εξωτερικό.
• Φυσική παρουσία 183 ημερών: πρόσωπο παρόν στην Ελλάδα περισσότερες από 183 ημέρες, σωρευτικά, σε οποιαδήποτε περίοδο 12 μηνών θεωρείται φορολογικός κάτοικος Ελλάδας από την πρώτη ημέρα παρουσίας. Νόμιμη εξαίρεση για διαμονές αποκλειστικά τουριστικές, ιατρικές, θεραπευτικές ή παρόμοιες ιδιωτικές που δεν υπερβαίνουν τις 365 ημέρες, συμπεριλαμβανομένων σύντομων περιόδων στο εξωτερικό.

Υπολογισμός ημερών

• Μόνιμη κατοικία: κανένα σταθερό όριο παρουσίας. Κρίσιμη είναι η συνεχής διαθεσιμότητα της κατοικίας για μόνιμη χρήση. Ακίνητο που εκμισθώνεται σε τρίτους δεν είναι διαθέσιμο κατά τη διάρκεια της μίσθωσης.
• Κύρια κατοικία: κανένα σταθερό όριο ημερών. Η εκτίμηση αφορά την πραγματική εγκατάσταση στην Ελλάδα στην κύρια κατοικία.
• Συνήθης διαμονή: κανένας προβλεπόμενος αριθμός ημερών. Συχνότητα, διάρκεια και κανονικότητα των διαμονών στον καθιερωμένο τρόπο ζωής. Διαμονές σε διαφορετικούς τόπους, συμπεριλαμβανομένων ξενοδοχείων, μπορούν να μετρήσουν.
• Κέντρο ζωτικών συμφερόντων: κανένα σταθερό όριο ημερών. Οι προσωπικοί και οικονομικοί δεσμοί εκτιμώνται συνολικά, κατά περίπτωση.
• Παρουσία 183 ημερών: σωρευτικό κριτήριο σε οποιαδήποτε περίοδο 12 μηνών. Κάθε ημέρα φυσικής παρουσίας, ακόμη και σύντομη, μετρά, συμπεριλαμβανομένου μέρους ημέρας, της άφιξης, της αναχώρησης, των αργιών και παρόμοιων ημερών.
• Τουριστικές / ιατρικές / παρόμοιες ιδιωτικές διαμονές: αν εφαρμόζεται η εξαίρεση, οι περίοδοι αυτές εξαιρούνται από τον υπολογισμό των 183 ημερών. Αν, μετά την εξαίρεση, το υπόλοιπο υπερβαίνει τις 183 ημέρες, γεννάται κατοικία. Αν τέτοια διαμονή υπερβαίνει τις 365 ημέρες, συμπεριλαμβανομένων σύντομων περιόδων στο εξωτερικό, το πρόσωπο αντιμετωπίζεται ως κάτοικος από την πρώτη ημέρα.

Φορολογικές συνέπειες

Το ελληνικό φορολογικό έτος είναι το ημερολογιακό έτος. Οι φορολογικοί κάτοικοι φορολογούνται κατ’ αρχήν για παγκόσμιο εισόδημα· οι μη κάτοικοι, για εισόδημα ελληνικής πηγής, με επιφύλαξη συμβάσεων.

Διαμονή / ΕΕ

Πολίτες ΕΕ/ΕΟΧ μπορούν να διαμένουν βάσει της ελεύθερης κυκλοφορίας· Ελβετοί πολίτες βάσει των ειδικών ρυθμίσεων. Υπήκοοι τρίτων χωρών: 90 ημέρες σε 180, με επιφύλαξη θεώρησης· πέραν αυτού, γενικά θεώρηση μακράς διαμονής ή άδεια. Το μεταναστευτικό καθεστώς δεν καθορίζει από μόνο του τη φορολογική κατοικία.

Πηγές αναφοράς

• Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013), άρθρο 4
• Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ), εγκύκλιος Ε.2064/2023, ερμηνεία του άρθρου 4
• Ελληνικό πλαίσιο διαμονής / διαμονή στην ΕΕ